Cumartesi , Aralık 15 2018
Ana Sayfa / Genel / Çocuk Yetiştirme Tutumları Nelerdir?

Çocuk Yetiştirme Tutumları Nelerdir?

Tutumlar direkt olarak gözle görünmese bile davranıĢlar aracılığıyla kendilerini açığa vururlar. Anne babanın çocuk yetiĢtirme tutumu Ģüphesiz ki çocuğun gelecek yaĢantısındaki karakterini, tutumunu ve insan iliĢkilerini etkileyecek çok önemli bir etkendir. Anne babanın çocuk yetiĢtirme tutumları aynı zamanda çocukların fiziksel, psikososyal, dil, cinsel, biliĢsel geliĢimlerini büyük ölçüde etkilemektedir. (Senemoğlu, 2009). Anne babaların benimsedikleri çocuk yetiĢtirme tutumları, çocuğun kiĢiliğini olumlu etkileyebileceği kadar olumsuz da etkileyebilmektedir (Ceyhan, 2000). Güngör (2002) ebeveynlerin kendi anne-babalarından öğrendiği davranıĢ kalıpları, yaĢadıkları çevre, eğitim durumları vb. etmenlerle beraber kendi kiĢilik özelliklerinin de çocuk yetiĢtirme tutumlarını etkilediğini ifade etmiĢtir. Anne- baba
tutumlarının, çocuğun sosyal geliĢimindeki etkilerini Ģu Ģekilde sıralamak mümkündür:

  1. Aile, çocuğun grup içinde dengeli bir birey olabilmesi için ona güven duygusu aĢılar.
  2. Çocuğun sosyal kabul görebilmesi için gerekli ortamı hazırlar.
  3. ToplumsallaĢmayı öğrenebilmesi için, kabul edilmiĢ uygun davranıĢ biçimlerini içeren bir model oluĢturur.
  4. Sosyal açıdan kabul edilmiĢ davranıĢ biçimlerinin geliĢimi için rehberlik eder.
  5. Çocuğun yaĢam ortamına uyum sağlarken rastladığı sorunlara çözüm getirir.
  6. Uyum için gerekli olan eylemsel, sözlü ve toplumsal alıĢkanlıkların kazanılmasına yardımcı olur.
  7. Okul ve sosyal yaĢamda baĢarılı olabilmeleri için çocuğun yeteneklerini uyarır, geliĢtirir.
  8. Çocuğun ilgi ve yeteneklerine uygun arzuların geliĢimine yardım eder

Çocuk Yetiştirme Tutumları Nelerdir?

Anne baba tutumları birçok farklı araĢtırmacı tarafından ele alınmıĢtır.  Tüm bu araĢtırmalar sonucunda anne baba tutumlarını;
demokratik anababa tutumu, ilgisiz (serbest) anababa tutumu, baskıcı (otoriter) anababa tutumu, aĢırı korumacı anababa tutumu, hoĢgörülü anababa tutumu, aĢırı hoĢgörülü anababa tutumu, reddedici anababa tutumu, dengesiz anababa tutumu olmak üzere 8 farklı Ģekilde incelenebilir.

Demokratik Çocuk Yetiştirme

Demokratik anne babalar özgüvenleri yüksek, ılımlı ve anlayıĢlı ebeveynlerdir. Bu anne babalar çocuklarına büyüdükçe daha çok sorumluluk veren ve genel anlamda çocuğun bireyselliğine saygı duyan kiĢilerdir (Hale, 2008). Çocuklarına değer verirler ve onların özerk
ve bağımsız olarak kiĢilik geliĢtirmesine destek olurlar (Kulaksızoğlu, 1998). Bu tür anababaların çocukları kendilerinden memnun, kendine güvenen, atılgan, kendine saygıları yüksek çocuklardır (Bacanlı, 2005). Demokratik anababalar çocuklarına çok iyi rehber olmaktadırlar. Onlara yapması gereken davranıĢları, uyması gereken kuralları kibar bir Ģekilde
aktarırlar. Yapılmaması gereken davranıĢları ise gerekçeleriyle birlikte çocuğa sunarlar.

Disipline çok önem verseler de özerklikle olan dengesini korumaya gayret ederler. Demokratik ebeveynler çocuklarına sözel ya da fiziksel Ģiddet kullanmaz, ebeveynin tavrı çocuğa değil yaptığı harekete karĢıdır, her zaman tutarlıdır ve çocuğu örseleyecek saldırgan tavırlar içermemektedir (Baumrind, Black, 1967). Bu sebeple demokratik anababa tutumu ile yetiĢtirilen çocukların kendine ve çevresine saygılı, sınırlarını bilen, yaratıcı, aktif, giriĢken ve yaratıcı iliĢkiler kurabilen, özgüveni yüksek, hoĢgörülü, açık fikirli, toplumsal ve uyumlu bir birey olarak yetiĢtiği belirtilmiĢtir (Yılmazer, 2007). Bu çocuklar arkadaĢlık kurmada hevesli ve öfke kontrolünde baĢarılıdırlar (Maccoby, Martin, 1983).

İlgisiz (Serbest) Çocuk Yetiştirme

Ġlgisiz anababalar çocuklarını yetiĢtirmekte yeterli sorumluluğu almayan
ebeveynlerdir. Çocuklarına karĢı ilgileri azdır ve onlarla harcadıkları zaman yetersizdir.
Çocuğu kontrol etmede ve onlara rehberlik etmede baĢarısızdırlar. . Bu gruba giren anne/babalar için çocuğun varlığı yada yokluğu önemli değildir. Öncelik kendi ihtiyaçlarında olduğundan çocuklarını ikinci plana atarlar. Bazen bu anne babalar çocuklarına karĢı davranıĢlarını “ihmalkar” dereceye kadar getirebilirler. Çocuk anne babayı istekleri ile rahatsız ettiğinde çocuğa karĢı düĢmanca bir tavır takınılır. AraĢtırmalar iki yaĢından itibaren ilgisiz annelerle kalan çocukların sorunlu bağımlılık gösterdiğini ve sosyal, biliĢsel, fiziksel geliĢimlerinin de yetersiz olduğu göstermiĢtir.

Baskıcı (Otoriter) Çocuk Yetiştirme

Baskıcı tutumda anne babalar çocuklarını bir robotmuĢcasına yönetme eğilimi gösterir.
Çocuğun ilgi ve yetenekleri bir kenara atılarak anne baba tarafından karar verilen standartlara itaat beklenir. Katı ve dogmatik düĢünce tarzına yatkın olduğundan sözel iletiĢime olanak tanımaz. Çocuk itiraz edecek olursa karĢılığında ceza veya güç gerektiren yöntemlere baĢvurulur. Çocuk anne babanın kendisini eleĢtirmesinden sürekli korkar ve her
attığı adımda yanlıĢ yapma korkusu yaĢayabilir.

Çocuktan ebeveynin istediği yerde durması beklenir, özerkliğini kısıtlayarak anababaya saygı duyması gerektiği sürekli çocuğa aĢılanır. Kendisi çocuk için en doğruyu bilir ve çocuğun bunu koĢulsuz kabul
etmesi gerektiğine inanır (Baumrind, 1966). Bol eleĢtiri, azar, aĢağılama ve Ģiddet vardır.

Çocuğa karĢı takınılan tavır soğuk, anlayıĢsız ve kırıcıdır. Bu çocukların
akran iliĢkilerinde baĢarısız oldukları gözlenmiĢtir. Ġlerleyen yıllarda ana babadan bağımsız, özerk bir kiĢilik geliĢtirmede çok zorlanmaktadırlar. Arı ve diğerleri, çalıĢmaları sonucunda ; anne/ babaların otoriter olma düzeyleri arttıkça çocuklarında problem
görülme oranının da arttığını bulmuĢlardır. Otoriter ve baskıcı tutum sergileyen anne babaların çocuklarının mutsuz, asosyal ve kaygılı çocuklar olduğunu bulunmuĢtur. Bu çocukların bilinç altında öfke ve kin duyguları oluĢtuğundan saldırganlık ya da
gizlice suç iĢleme eğilimi ortaya çıkabilmektedir.

Aşırı Korumacı Çocuk Yetiştirme

AĢırı korumacı anababalar çocuklarına haddinden fazla özen gösterir ve onları gerektiğinden fazla koruyup kollarlar. Çocuklarını korumak adına onların her türlü davranıĢına sınırlamalar getiren bu ebeveynler çocuklarıyla ilgili her kararı kendileri vermek isterler. Öyle ki kendi baĢına üstünü giyebilen ve yemeğini yiyen bir çocuğa bile bir bebek muamelesi yaparak kendileri yedirir ve giydirirler. Bu özveri karĢısında da çocuktan ezici isteklerde bulunma hakkı elde ettiklerini, çocuktan bu özveriyi anlamasını beklerler. Daha çok anne ve çocuğu
arasında görülen bu iliĢkide annenin kendi duygusal boĢluğunu kapatabilme adına çocuğa böylesine diktatörce davrandığı düĢünülmektedir. Ömeroğlu annenin evlilik yaĢamında kocasının çok az yer alması veya sevecenlikten yoksun büyümesinin koruyucu tutum
benimsemesinde etken olabileceğini ileri sürmektedir. Aşırı korunan çocuk sorumsuz ve Ģımarık olabileceği gibi kendine yetemeyen ve giriĢkenlikten yoksun bir karaktere sahip olabilir. AĢırı korumacı anababa tutumu çocuğu ebeveynlerine bağımlı duruma getirdiği gibi isteklerini ağlayarak göstermesi, mızmızlanması ve inatçı olması gibi sonuçlara da
yönlendirebilir. Bu çocuklar yaşam boyu birilerine bağlanma ihtiyacı duyarlar

Hoşgörülü Çocuk Yetiştirme

HoĢgörülü ailelerde herkesin duyguları önemsenir ve çocuğun düĢünceleri göze alınır. Kendine güven duyan çocuklar, gerekli ilgi ve sevgiyi almanın sonucu olarak ortaya çıkar. Bu çocuklar aile toplantılarında kendilerini ilgilendiren kararları kendileri alırlar ve
ebeveynlerinden teĢvik görürler. Cüceloğlu (1992) hoĢgörülü anne
babaların çocuklarını kendi gereksinimlerini giderme aracı olarak görmediklerini vurgulamaktadır. Çocuk ebeveynlerinden aldığı hoĢgörü ile özgüveni sağlam ve yaratıcı bir birey haline gelir. Özgüvenini kazanır ve kendi kendine karar verip sorumluluk taĢımasını öğrenir.

 Aşırı Hoşgörülü Çocuk Yetiştirme

Aşırı hoşgörülü tutuma sahip ebeveynler çocuğa karşı düşük kontrol ve yüksek kabulde bulunurlar. Ailenin odak noktasında çocuk vardır ve çocuğun seçimlerine, yemek, uyku ve oyun saatlerine karışılmaz. Erken çocukluk döneminde disiplin kazanamayan çocuk ilerde hem kendi problem yaşar hem de anne/babası sıkıntılar yaşar. Bu çocuklar disiplinsiz, sınırlarını çizemeyen, nerede ne yapacaklarını
bilemeyen, söz dinlemeyen çocuklar olarak yaşama başlarlar.

Ebeveyn bir neden sunmaya ya da manipüle etmeye çalışır fakat açık olarak kendi sonucu için bir güç uygulayamaz. Çocuğa en temel ahlak kuralları bile öğretilmez ve çocuğun toplum içinde sergilediği absürd tavırlar göz ardı edilir. Kendisine sürekli hizmet edilmesine alışan bu çocuklar ebeveynlerini model olarak değil ihtiyaçlarına aracı olarak
görür. Bu çocuklar sosyal uyum göstemekte iyi değildirler. Bencil
hale gelen çocuk başkaları tarafından istenmeyen birine dönüşür. Aile yaşantısında her istediğini yapmaya alışan çocuk sosyal hayatta bunu elde edemediğini görünce bocalar.
Çocuk arkadaşları tarafından gruba alınmaz ya da grubun dışına itilir.

Reddedici Çocuk Yetiştirme

Sebebi her ne olursa olsun reddedici aileler çocuklarının fiziksel ve ruhsal ihtiyaçlarını karĢılamayı reddederler. Sonuçlandırılmak üzere olan bir evliliği kurtarmak amacı ile çocuk dünyaya getirilmiĢ olabilir veya evliliğin sona erdirilmesinin düĢünüldüğü bir anda çocuk haberi alınmıĢ olabilir. Her iki durumdada çocuk suçsuz yere ebeveynleri tarafından
istenmeyen bir kiĢi olmakla karĢı karĢıya kalabilmektedir. Bu çocuklar anne babaları dahil en yakınları tarafından en ihtiyaç duyduğu erken çocukluk döneminde yalnız bırakılmıĢtır. Böyle bir ortamda dünyaya gelen çocuk, gelecekte yardım duygusundan uzak, sinirli, duygusal kırıkları olan, korkak, diğerlerine özellikle kendinden küçüklere karşı
düşmanca duygulara sahip bir birey olabilir. Sevgiye en çok ihtiyaç duyduğu çağlarda ailesi tarafından dışlanan çocuk bu durumu kaldıramaz ve ilerde çeşitli psikolojik rahatsızlıklara maruz kalabilir. Ebeveynlerinin kabulünü kazanmak için karakterinden ödün
veren çocuk içten içe onlara kin beslemektedir.

Dengesiz Çocuk Yetiştirme

Dengesiz anababa tutumunda çocuğa karşı kestirilemeyen bir disiplin anlayışı hakimdir. Kimi zaman aĢırı hoĢgörü gösterirken kimi zaman da aĢırı otoriter tutum takınabilirler. Bu tutarsızlık annenin veya babanın önceki davranıĢı ile sonraki davranıĢı arasındaki tutarsızlık olabileceği gibi annenin hoĢgörü gösterdiği bir duruma babanın aĢırı tepki göstermesi de olabilir. Anne babanın birbirine uymayan eğitim anlayıĢı çocukta çatıĢmalara neden olabilmektedir. Çocuk tutumunu anne/babanın durumuna göre ayarlamaya çalıĢır. Bu durumda kalan çocuk nasıl bir tavır takınacağını bilemez ve kiĢilik geliĢimi zedelenir. Eğer anne baba ortak bir disiplin sergilerse çocuk kuralları ve sınırlarını güzelce öğrenir. Bu da çocuğun içinde yaĢadığı sosyal çevreye uyumunu kolaylaĢtırır.

Okuyun!

Çocuklarda Özgüven Geliştirme Yolları Nelerdir?

Genel anlamda özgüven bireyin kendi yeteneklerini, duygularını tanıması, kendini sevmesi ve kendine güvenmesi olarak tanımlanır. Ancak …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir