Cumartesi , Aralık 15 2018
Ana Sayfa / Genel / Üstün Yetenekli Çocuklar Hangi Özelliklere Sahiptir?

Üstün Yetenekli Çocuklar Hangi Özelliklere Sahiptir?

Üstün yetenekli Çocuk Kimdir?

Üstün yetenekten ne anlaşıldığı, farklı yer ve zamanlarda kullanılan yetenek tanımına, ölçülerine, bilimin ve toplumsal gelişmelerin getirdiği katkılarla, gerekliliklere ve önceliklere göre değişiklikler göstermektedir.
Türkçe’deki “yetenek” sözcüğü belli bir alanı ifade etmeyen geniş ve kapsamlı bir sözcüktür. Kişilerin bir ya da birçok konuda yetenekli olabilecekleri gibi, yeni bir ya da birçok konuda üstün yetenekli olmaları da mümkündür. Dilimiz, çağdaş ve gittikçe yaygınlaşan bu çoklu yetenek anlayışını kolayca kavramamıza izin veriyor. İngilizce’de yeteneğin alanına bağlı olarak iki ayrı terim var; birincisi, tanrının bahşettiği armağan anlamına gelen “gift”, ikincisi ise, bir hüneri ifade eden “talent’’ tır. Bunun yanında İngiltere’de her iki terimi de içeren “ability” sözcüğü bilim ve eğitim çevresinde daha çok kullanılmaktadır.

Üstün yetenekliliğin geleneksel tanımı, bireysel olarak uygulanan zeka testleri, genellikle Stanfort-Binet ya da WISC-R ile ölçülen genel zekaya dayanmaktadır. Çocukların Binet ya da WISC-R’ dan belli bir seviyenin üstüne çıktıklarında üstün yetenekli oldukları düşünülür. Bununla birlikte, çok önemli olmasına rağmen son zamanlarda üstün yetenekliliğin tanımı için kriter olarak IQ’ nun kullanılmasına ilişkin büyük bir memnuniyetsizlik söz konusudur.

Renzulli’ nin yeteneklilik tanımı şu şekildedir: Yeteneklilik, üç temel insan özelliği arasındaki etkileşimden meydana gelmektedir. Bunlar; genel yeterliliklerde üstün olması, yüksek seviyelerde görev bağlılığının bulunması ve yüksek seviyelerde yaratıcılığının bulunmasıdır. Üstün yetenekli çocuklar bu üç özellik grubuna sahip ya da bunları geliştirebilen ve performanslarının değerli bir alanında potansiyel bir şekilde uygulayabilen kişilerdir.

Üstün bireyin birbiriyle etkileşim içinde olan bu üç özellik kümesine sahip olduğu, genelde yaygın bir kanı haline gelmiştir. Bu kümelerden birincisi genel ve özel yüksek yetenekten; soyut düşünebilme, sözel ve sayısal muhakeme, bellek, sözcük akıcılığı ve bilgilerin hızlı, sağlıklı ve seçici olarak anımsanması kastedilmektedir. Özel yeteneklerden ise; müzik, resim, bale, heykel, sinema, tiyatro, oyunculuk gibi sanat ve fen, matematik, kimya, fizik gibi teknik alanlardaki yetenekler amaçlanmaktadır. İkinci özellik kümesi olarak, yeni düşünceler oluşturup bunları yeni sorunların çözümünde uygulayabilme yeteneği olan yaratıcılık ileri sürülmüştür. Üçüncü özellik kümesi ise, bir işi başından sonuna kadar götürebilecek yüksek güdülenme, yani buradaki anlamıyla üstün iş , görev yüklenme yeteneğinden söz edilmiştir. Bundan azimli, sabırlı, kararlı olma , çok çalışabilme ve kendini belirli bir işe adayabilme kapasitesi,önemli bir işin üstesinden gelebileceğine ilişkin bireyin kendine olan inancı, güvenli başarma dürtüsüne sahip olması kastedilmektedir.

Passow ve arkadaşları yetenekli terimini toplum tarafından değerli bulunan herhangi bir alanda üstün insan faaliyetlerinin başarı kapasitesi olarak tanımlamışlardır. Ancak herhangi bir alan derken bu alanları yabancı diller, toplumsal bilimler, doğal bilimler ve matematik gibi akademik alanlarla: müzik, grafik, plastik sanatlar, icra sanatları ve mekanik sanatlar gibi sanat alanlarıyla ve insan ilişkileri alanıyla sınırlandırmışlardır.
Portland Devlet Okulundaki yetenekli çocuklarla ilgili programdaki yeteneklilik tanımı şöyledir: ‘Zihinsel olarak en özel ve üstün yetenekli öğrencilerden yaklaşık olarak en üst % 10’a ve aynı düzeyle yedi özel yetenek dalının ( sanat, müzik, yaratıcı yazı, yaratıcı drama, yaratıcı dans, mekanik, özel ve üstün yetenek ve sosyal liderlik) her birine giren öğrencidir. Portland Devlet Okulu , genel olarak yeteneği tanımlamış ve üstün ve özel yetenekle ilgili genel bir düzen saptamaya çalışmış az sayıdaki okul sistemlerinden biridir.

Üstün yetenekli ve özel üstün yeteneklilerin tanımlanması; hem önemli hem de karmaşık bir konudur. Birincisi; belli bir okul bölgesinde benimsenen kısmi bir tanım ve tanımlama sürecine kılavuzluk etmekte, böylece bir üstün yetenekli programın özel hizmetleri için kimin seçileceğini de etkilemektedir. İkincisi kullanılacak tanım ve sonucundaki tanımlama yöntemlerinin yoksul, azınlık, engelli, yetersiz ve bazı zamanlar kız öğrenci gibi popülasyonlara karşı ayrımcılığa yol açması gibi tehlikeler de vardır. Üçüncüsü üstün yetenekli ve özel üstün yeteneklilerin tanımlanması aynı zamanda programlama uygulamalarına bağlı olmakta, bu nedenle farklı türdeki imkanlara sahip üstün yetenekli ve özel üstün yetenekliler için de elverişli olabilmektedir. Dördüncüsü bir öğrencinin üstün yetenekli sıfatı ile tanımlandırılması hem olumlu hem de olumsuz etkilere sahip olabilmekte, örneğin öğrencide kendine saygı ve kişisel beklentileri artırırken, diğer yanda bazı zamanlar akran grup ve aileleri yalnızlaştırabilmektedir.

Birleşik Devletler Eğitim Bakanlığının üstün yetenekli ve özel üstün yeteneklilik tanımı şu şekilde olmaktadır: Üstün yetenekli ve özel üstün yetenekli çocuklar; yüksek performansa dayanmak gibi üstün özelliklere sahip profesyonel nitelikteki kişilerce tanımlanan kişilerdir. Bu çocuklar, kendilerine ve toplumlarına katkılarının fark edilebilmeleri için okul programlarınca normal olarak sağlananların ötesinde farklılaştırılmış eğitim programları ve hizmetlerine gereksinim duymaktadır .

BİLSEM (Bilim Sanat ve Eğitim Merkezi) yönergesinde üstün veya özel yetenekli çocuk; özel akademik alanlarda, zeka, yaratıcılık, sanat ve liderlik kapasitesi yönüyle yaşıtlarına göre yüksek düzeyde performans gösteren ve bu tür yeteneklerini geliştirmek için okul tarafından sağlanamayan hizmet veya faaliyetlere gereksinim duyan çocuk olarak tanımlanmıştır.

Üstün ve özel yetenekli çocuklar profesyonel kişiler tarafından saptanmaktadır. Bu çocuklar üstün yeteneklilik meziyetleriyle diğerlerinden ayrılmakta olup yüksek performans gösterebilmektedirler. Onların özel eğitim programlarına veya kendilerine ve topluma yararlı insan olmalarını sağlamak için standart okul programı tarafından normalde sağlanan hizmetlerin ötesinde hizmetlere gereksinimi bulunmaktadır.
Yüksek performans gösterebilen çocukların kanıtlanmış başarılarının yanında aşağıdaki alanların da bir ya da bir kaçına potansiyel yeterlilikleri bulunmaktadır;

1) Genel zihinsel yeterlilik,

2) spesifik akademik yetenek,

3) Yaratıcı ve üretici düşünme tarzı,

4) Önderlik yeterliliği,

5) Sanat ,

6) Psikomotor yeterlilik’ tir .

Üstün Yeteneklilik Nasıl Belirlenir?

Genellikle üstün ve özel üstün yetenekli çocuklar; okul yaşantılarının erken aşamalarında ya öğretmenlerinin ya da ailelerinin değerlendirmesi sonucu belirlenmektedir. Üstün yetenekli çocuklar; zeka test sonuçları, okul düzeyleri, sınıf içi başarısı ile öğretmen ve ailelerin girdilerinin yer aldığı faktörlerin göz önüne alınmasıyla değerlendirilmektedir.

Renzulli, Reis ve Smith (1981)’ e göre test puanlarındaki davranış ve başarı, öğretmen değerlendirmesi, geçmiş akademik performans, aile değerlendirmesi, öz değerlendirme sadece test puanlarına dayalı olan geleneksel prosedürden daha avantajlıdır. Bu avantajlar azınlık grubundaki öğrencileri tanımlamada daha etkilidir. Renzulli ve Delcourt üstün yeteneklileri tanımlamada dört kriter bildirmişlerdir:

1) test puanları,

2) özel alanlarda (matematik gibi) akademik ileri olma,

3) özel alanlarda yaratıcı üretkenlik, öğretmen değerlendirmesi ve öğrenci ilgisi ile değerlendirilen ürünler verme ve ileri aktivitelerde gönüllülük,

4) uzun dönemli yaratıcı üretkenliktir (performanstan sonra üstün yetenekli bireyleri tanımlamada kullanılabilecek son kriterdir).

Üstün yetenekli Çocukların Özellikleri Nelerdir?

Üstün ve özel üstün yetenekli bireylerin niteliklerini belirleyen özellikler kümesi, çocuk yaşamının entelektüel, sosyal, duygusal ve fiziksel boyutlarını kapsamaktadır. Elbette ki, üstün yetenekli çocukların tümü aynı özellikleri sergilememekte, fakat bu özelliklerde üstün yetenekli bireyin bir nevi tanımlanmasına izin veren benzerlik gözlenmektedir.

Fiziksel Özellikleri

Üstün yetenekli çocuklar, doğumdan itibaren farklı bir gelişim düzeyine sahiptirler. Diğer bebeklerden daha fazla vücut ağırlığı ve boy uzunluğuna sahip olarak doğarlar. Bebeklik çağından itibaren doğal gereksinimlerini kontrol etmeyi öğrendikleri gibi, fiziksel dengelerini de diğer bebeklere oranla, çok daha erken ve çok daha kolay sağlayabilirler. Akranlarından ve normal çocuklardan daha erken konuşurlar, yürürler. Bedenen bütün organların sağlığı akranlarından çok daha iyidir. Bedensel ölçüleri, ortalamanın üzerindedir ve akranlarına oranla daha uzun boylu, daha güçlüdürler. Ayrıca, fiziksel görünüm açısından da daha güzeldirler.

Zihinsel Özellikleri

Erken konuşmaya başladıkları için dili etkili bir araç olarak kullanabilirler. Konuşurken işaret ve bedensel ifadeye çok az başvururlar. Akıcı bir konuşmaları vardır ve kelime hazineleri zengindir. Keskin ve sağlam bir belleğe sahiptirler. Gördüklerini duyduklarını kolayca beller ve uzun zaman hafızalarında tutabilirler. Bilgi kazanmak için doymak bilmez iştaha sahiptirler. Bilgileri kolayca transfer edebilirler. Eleştirel düşünceleri çok erken yaşlarda başlar. Gördüklerini duyduklarını, okuduklarını olduğu gibi değil kritik yaparak değerlendirir ve kabul ederler. Zekice tasarımlar yapabilirler. Üstün öğrenme gücüne sahiptirler ve bilginin nedenlerini detaylarıyla öğrenmeye çalışırlar. Kendilerini çok geniş bir alana konsantre etme gücüne sahiptirler. Bir şeyi muhakeme etme ve yeniden şekillendirme kabiliyetine sahiptirler ve bu nedenle gerçek ve hayal arasındaki farkı çok erken yaşlarda fark ederler. Okumayı çok erken yaşlarda öğrenebilirler. Bu üstün zekanın en belirgin özelliğidir. Çok faal, açıkgöz, uyanık ve çabukturlar. Dikkat alanları geniş ve süresi uzun olduğu için karışık problemler çözmekten hoşlanırlar, basit ve yüzeysel şeylerden hoşlanmazlar. Yaptıklarının doğru veya yanlışlığının muhasebesini çok erken yaşta yaparlar. Hatalarını kendi kendilerine anlayıp uygun düzeltmeler yaparlar. Estetik ve teorik oryantasyonları yüksektir. Profesyonel mesleklere ilgi duyarlar ve bu mesleklere girmek için uygun hazırlıkları yaparlar. Üstün yeteneklilerin üstünlükleri devamlıdır, hayat boyu devam eder ancak ileri yaşlarda bu daha yavaştır.

Sosyal ve Duygusal Özellikleri

Üstün ve özel yetenekli çocuklar, genelde kendilerinden büyük çocuklarla ve yetişkinlerle birlikte olmaktan hoşlanırlar. Bunun nedeni, onların mükemmel bir düş gücüne sahip olmaları, kendilerine sorulan sorulara mantıklı olarak cevap vermeleri ve tercih ettikleri oyunların ilgi alanlarının üstünde olmasıdır. Başkaları ile yakın içten dostluk kurabilirler ve bu dostlukları uzun süre devam ettirebilirler. Dostlukları günlük oyun ilgilerinin ve yararların ötesine uzanır. Sosyal ve liderlik özelliği gelişen üstün veya özel yetenekli çocuklar, faaliyetin planlanması, grubun yönetilmesi ve faaliyet organizasyonu gibi işlerde, belirgin olarak öne çıkarlar. Kendi koydukları kuralların geçerli olmasını ve bu kurallara uyulmasını isterler. Bu özellikteki çocuklar, koymuş olduğu kurallara uyulmadığı taktirde huzursuzlaşarak tepkilerini çeşitli şekilde ortaya koyarlar. Üstün veya özel yetenekli çocuklar, kendi gereksinimlerinin olduğu kadar, diğer insanların gereksinimlerinin de farkındadırlar; sosyal gelişim düzeylerinin yüksek olmasından dolayı; diğer insanlarla bir arada bulunmaktan ve onların sorunlarını paylaşmaktan zevk alırlar.

Özbay ve Palancı, üstün yeteneklilerin kişiler arası ilişkilerde uyumsuzluk yaşama, yalnızlığı tercih etme, yaşadıkları her şeyde yoğun duyarlılık ve tepkisellik, kendilerine ilişkin karmaşık duygu ve düşüncelere sahip olma, düşük benlik saygısı, mükemmeliyetçilik, duygusal yoğunluk ve duyarlılık, yüksek düzeyde duygusal farkındalık gibi sosyal ve duygusal özelliklere sahip olarak görüldüklerini belirtmiştir. Bunun yanında üstün yetenekli çocuklar genellikle mutlu olma, sempatik olma, sezgisellik, empatik anlama ve duygusal destek eğilimindedirler. Normal çocuklardan daha az psikotik ve nevrotik hastalıklara eğilimlidirler, duygusal olarak kararlı ve kendine yeter düzeydedirler. Kendilerini pozitif terimlerle tanımlamaktadırlar.

Okuyun!

Disleksi Nedir? Tedavisi Nasıl Olur?

Disleksi Nedir? Disleksi, Dünya Sağlık Organizasyonu (1993) tarafından, yeterli zeka, sosyo-kültürel fırsat, güdü veya duyusal kapasiteyle …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir